काठमाडौं । लुम्बिनीमा आयोजित भारत–नेपाल सांस्कृतिक महोत्सवको तेस्रो संस्करण सफलतापूर्वक सम्पन्न भएको छ । नेपालस्थित भारतीय दूतावासको पहलमा लुम्बिनी विकास कोष तथा लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालयसँग सहकार्यमा आयोजना गरिएको यस वर्षको महोत्सवले दुवै देशबीचको सांस्कृतिक, धार्मिक र ऐतिहासिक सम्बन्धलाई थप मजबुत बनाएको आयोजकहरूको दाबी छ ।
महोत्सवको उद्घाटन लुम्बिनी प्रदेशका प्रदेश प्रमुख कृष्णबहादुर घर्ती मगर, भारत सरकारका अतिरिक्त सचिव मुनु महावर, लुम्बिनी विकास कोषका उपाध्यक्ष डा. ल्हारक्याल लामा र काठमाडौंस्थित भारतीय दूतावासका नियोग उपप्रमुख डा. राकेश पाण्डेले संयुक्त रूपमा सम्पन्न गरेका थिए। उद्घाटन समारोहमा बोल्ने वक्ताहरूले बौद्ध दर्शनलाई साझा सांस्कृतिक धरोहरका रूपमा हेरिएको र यसले भारत–नेपाल मैत्रीलाई अझ घनिष्ठ बनाइरहेको उल्लेख गरे ।
बौद्ध धर्म र सांस्कृतिक उत्तराधिकारमा केन्द्रित कार्यक्रम
तीन दिनसम्म चलेको महोत्सवमा बौद्ध धर्मका मूल शिक्षाहरू, दुवै देशको सांस्कृतिक र परम्परागत विविधता तथा पुरातात्विक इतिहासलाई उजागर गर्ने विभिन्न प्रस्तुति, छलफल र प्रदर्शनी समावेश गरिएको थियो। विशेष गरी बौद्ध सभ्यतामा आधारित संगीत, नृत्य र नाट्य प्रस्तुति महोत्सवको मुख्य आकर्षण बनेका थिए।
लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालयका विद्यार्थी र भारतका विभिन्न संस्थाबाट सहभागिता जनाउँदै आएका कलाकारहरूले बुद्धको जीवनदर्शन, अहिंसा, करुणा र शान्तिको सन्देशलाई कलात्मक अभिव्यक्तिमा प्रस्तुत गरेका थिए।
यसका अतिरिक्त बौद्ध दर्शनका विद्वान्हरूले आयोजित सेमिनार र छलफल सत्रमा ‘बुद्ध जन्मभूमिको विश्व महत्त्व’, ‘दक्षिण एशियाली सांस्कृतिक आदान–प्रदानको ऐतिहासिक आधार’ तथा ‘आधुनिक समयमा बौद्ध कूटनीति’ जस्ता विषयमा कार्यपत्र प्रस्तुत गरेका थिए। सहभागीहरूले क्षेत्रमा धार्मिक पर्यटन र अध्ययन–अनुसन्धानको सम्भावनालाई थप प्रभावकारी बनाउन दुवै देशका विश्वविद्यालय तथा सांस्कृतिक संस्थाबीच दीर्घकालीन सहकार्य आवश्यक रहेको निष्कर्ष निकाले।
दुवै देशबीचको सांस्कृतिक कूटनीति बलियो बन्दै
नेपाल र भारतबीच राजनीतिक उतार–चढाव सिर्जना भए पनि सांस्कृतिक र धार्मिक सहकार्य भने निरन्तर मजबुत हुँदै आएको छ। बुद्धका आदर्श र बौद्ध स्थलगत सम्पदाले दुवै पक्षलाई स्वाभाविक रूपमा नजिक्याइदिन्छ, जसलाई महोत्सवका आयोजकहरूले ‘सांस्कृतिक कूटनीतिक सेतु’ का रूपमा व्याख्या गरेका छन्।
नेपालस्थित भारतीय दूतावासका नियोग उपप्रमुख डा. पाण्डेले उद्घाटन कार्यक्रममा बोल्दै लुम्बिनी केवल नेपालकै गौरव नभई सम्पूर्ण विश्व बौद्ध समुदायको आध्यात्मिक केन्द्र भएकाले यसको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा सहकार्य निरन्तर रहने बताए। सोही क्रममा भारतका अतिरिक्त सचिव महावरले पर्यटन, शिक्षा र सांस्कृतिक आदानप्रदानका क्षेत्रमा संयुक्त योजनाहरू अघि बढाउन दुवै सरकार सकारात्मक रहेको उल्लेख गरे।
लुम्बिनी विकास कोषका उपाध्यक्ष डा. ल्हारक्याल लामाले महोत्सवले लुम्बिनीको पहिचानलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा अझ प्रस्ट र सशक्त बनाएको दाबी गर्दै स्थायी पूर्वाधार, यातायात सुविधा र पर्यटक व्यवस्थापन सुधारमा निरन्तर प्रयास भइरहेको बताए।
स्थानीय सहभागिता र पर्यटन सम्भावना
महोत्सवमा स्थानीय समुदाय, विद्यार्थी, कलाकार तथा पर्यटकहरूको सक्रिय सहभागिता देखिएको थियो। स्थानीय होटल व्यवसायी र पर्यटन व्यवसायीका अनुसार महोत्सवले लुम्बिनी क्षेत्रमा पर्यटकको आवागमन उल्लेख्य रूपमा बढाएको छ ।
यस्तै, महोत्सवले स्थानीय कलाकार र सांस्कृतिक समूहहरूलाई आफ्नो प्रतिभा प्रदर्शन गर्ने अवसर प्रदान गरेको आयोजकहरूको भनाइ छ।
लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालयका कुलपति तथा सहभागी विद्वान्हरूले संयुक्त सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूले युवा पुस्तामा बौद्ध अध्ययनप्रति रुचि बढाउने र दुवै देशका शैक्षिक संस्थाबीच संयुक्त अनुसन्धान कार्यक्रम अघि बढाउने विश्वास व्यक्त गरे।
अन्त्यमा
तीन दिनसम्म चलेको भारत–नेपाल सांस्कृतिक महोत्सवले दुवै देशका साझा सांस्कृतिक मूल्यहरूको संरक्षण, प्रवर्द्धन तथा प्रसारमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको सहभागीहरूको निष्कर्ष छ। लुम्बिनीलाई बौद्ध अध्ययन, अनुसन्धान र धार्मिक पर्यटनको विश्वस्तरीय केन्द्रका रूपमा विकास गर्ने महत्त्वाकांक्षा बोकेको नेपालका लागि पनि यस्ता कार्यक्रमहरू दीर्घकालीन अवसरका रूपमा देखिन्छन्। आयोजक संस्थाहरूले भविष्यमा पनि महोत्सवलाई निरन्तरता दिँदै कार्यक्रमलाई थप वैश्विक बनाइने
