एजेन्सी । विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) ले भारतमा कोरोनाका कारण ४७ लाख मानिसको मृत्यु भएको जनाएको छ । यो संख्या भारत सरकारले जारी गरेको आधिकारिक तथ्यांकभन्दा करिब १० गुणा बढी हो । तर, भारत सरकारले डब्लुएचओको दाबीमाथि प्रश्न उठाएको छ ।
डब्लुएचओले कोरोना महामारीका कारण विश्वमा अहिलेसम्म करिब १ करोड ५० लाख मानिसको ज्यान गएको अनुमान गरेको छ । यो संख्या दुई वर्षमा कोभिडका कारण हुने मृत्युभन्दा १३ प्रतिशत बढी हो ।
धेरै देशहरूले कोभिडबाट मृत्यु हुनेको संख्यालाई कम आँकलन गरेको डब्ल्यूएचओको विश्वास छ । सङ्गठनका अनुसार ५४ लाखको मृत्यु मात्र आधिकारिक भएको छ ।
डब्ल्यूएचओले भारतमा रिपोर्ट गरेको मृत्युको संख्या विश्वभरको मृत्युको संख्याको एक तिहाइ हो । तर भारत सरकारले डब्ल्यूएचओको मूल्याङ्कन विधिमाथि प्रश्न उठाएको छ । उनले प्रयोग गरिएको मोडलको वैधतामाथि पनि प्रश्न उठाएका छन् ।
‘यो प्रक्रिया, पद्धति र नतिजाहरूमा भारतको आपत्तिको बाबजुद डब्ल्यूएचओले थप मृत्युदर अनुमान जारी गरेको छ,’ भारत सरकारले जारी गरेको विज्ञप्तिमा भनिएको छ ।
यस विषयमा अन्य अध्ययनहरूमा पनि भारतको बारेमा यस्तै मूल्याङ्कन गरिएको छ ।
भारतको आधिकारिक तथ्यांक अनुसार देशमा कोरोनाबाट मृत्यु हुनेको संख्या ५ लाख २३ हजार ९७५ पुगेको छ । भारतमा सबैभन्दा बढी मृत्यु दोस्रो लहरको समयमा भएको थियो, जब डेल्टा भेरियन्टका कारण ठूलो संख्यामा मानिसहरूको मृत्यु भएको थियो ।
डब्ल्यूएचओले यस मूल्याङ्कनको लागि ‘अतिरिक्त मृत्यु’ विधि प्रयोग गरेको छ । यसको अर्थ महामारी हुनुअघि कुनै क्षेत्रको मृत्युदर कति थियो भन्ने बुझिन्छ । अर्थात् त्यस क्षेत्रमा सामान्यतया कति मानिसको मृत्यु हुन्छ र महामारीपछि त्यस क्षेत्रमा कति मानिसको मृत्यु भयो ।
यी तथ्याङ्कहरूमा कोभिडका कारण प्रत्यक्ष रूपमा नभई कोभिडको प्रभावका कारण मृत्यु भएकाहरू पनि समावेश छन्, जस्तै उपचारका लागि अस्पताल नभेटिएर ज्यान गुमाएकाहरू । यसले केही क्षेत्रमा खराब रेकर्ड राख्ने र संकटको सुरुमा कम परीक्षणलाई पनि श्रेय दिएको छ ।
डब्ल्यूएचओका अनुसार ५४ लाखको मृत्यु रेकर्ड भएको छ, यसबाहेक मृत्यु भएका ९५ लाखमध्ये अधिकांशको मृत्युको कारण कोभिड मानिएको छ ।
विश्व स्वास्थ्य संगठनको तथ्याङ्कले भारतसँगै रुस, इन्डोनेसिया, अमेरिका, ब्राजिल, मेक्सिको र पेरु जस्ता देश बढी मृत्यु हुनेमा परेको देखाएको छ । रसियाको लागि, यो संख्या देशमा रेकर्ड गरिएको मृत्युको संख्याको साढे तीन गुणा हो ।
प्रतिवेदनले प्रत्येक देशको जनसंख्याको आकारको सापेक्ष उच्च मृत्यु दरलाई पनि हेर्छ। सन् २०२० र २०२१ मा बेलायतको ‘अतिरिक्त मृत्यु’ दर अमेरिका, स्पेन र जर्मनी जस्ता विश्वव्यापी औसतभन्दा बढी थियो ।
