असार महिना नेपालमा धान रोपाइँको मुख्य समय हो। तर यस वर्ष पर्याप्त वर्षा नहुँदा बाँकेसहित तराईका धेरै जिल्लाका खेत धुलाम्मे बनेका छन्। खेतमा धाजा फाट्नु, ब्याडमा राखिएको बीउ सुक्ने अवस्था आउनु र कतिपय किसानले अझै ब्याडसमेत राख्न नसक्नु कृषि क्षेत्रका लागि गम्भीर चिन्ताको विषय बनेको छ।
बाँकेका किसानहरू वैकल्पिक सिँचाइको अभावमा आकाशे पानीकै भरमा छन्। सानो जमिन भएका किसानले अधियामा खेती गरेर परिवार पाल्ने गरेका छन्। यदि समयमै वर्षा भएन भने धान उत्पादन घट्ने मात्र होइन, उनीहरूको खाद्य सुरक्षा र आयआर्जनमा समेत प्रत्यक्ष असर पर्नेछ। यसले ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई थप कमजोर बनाउने जोखिम छ।
यद्यपि कृषि ज्ञान केन्द्रले भदौको पहिलो सातासम्म रोपाइँ गर्न सकिने र केही दिनभित्र वर्षा सुरु हुने अपेक्षा व्यक्त गरेको छ। तर मौसमको अनिश्चितताले किसानलाई ढुक्क हुन दिएको छैन। जलवायु परिवर्तनका कारण वर्षाको ढाँचा बदलिँदै जाँदा परम्परागत खेती प्रणाली चुनौतीमा परेको स्पष्ट देखिन्छ।
यस परिस्थितिमा सरकारले केवल वर्षाको प्रतीक्षा गर्ने होइन, सिँचाइ पूर्वाधार विस्तार, डिपबोरिङ तथा साना सिँचाइ आयोजनाको प्रभावकारी सञ्चालन, किसानलाई बीउ र प्राविधिक सहयोग तथा कृषि बीमाको पहुँच विस्तारमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ। साथै मौसम पूर्वानुमानलाई अझ विश्वसनीय र किसानमैत्री बनाउँदै समयमै सूचना प्रवाह गर्नु पनि उत्तिकै आवश्यक छ।
नेपालको अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड मानिने कृषि क्षेत्रलाई सुरक्षित राख्न दीर्घकालीन जल व्यवस्थापन र जलवायु अनुकूल कृषि नीतिको प्रभावकारी कार्यान्वयन अपरिहार्य भइसकेको छ। अन्यथा असारमा धुलाम्मे खेतको दृश्य भविष्यमा सामान्य बन्दै जाने र त्यसको सबैभन्दा ठूलो मूल्य किसानले नै चुकाउनुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।
