सत्ता, सरकार र शासन—यी शब्दहरू सतहमा उस्तै सुनिए पनि अर्थमा फरक छन्। सत्ता निरन्तरता हो, राज्यको स्थायी आत्मा हो; सरकार त्यसको अस्थायी स्वरूप। सरकार बदलिन्छ, शासनशैली फेरिन्छ, तर सत्ता रहिरहन्छ। यही अन्तर बुझेर मात्र राज्य सञ्चालनको जिम्मेवारी निर्वाह गर्न सकिन्छ।

नयाँ संसदीय समीकरणसँगै बालेन शाह नेपालको प्रधानमन्त्रीका रूपमा उदाएका छन्। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको उदय र जनताले दिएको प्रचण्ड बहुमतले नयाँ आशा जगाएको छ। यो जनादेश केवल सरकार बनाउनका लागि होइन, शासन सुधार्नका लागि हो। त्यसैले अबको यात्रा केवल सत्तारोहणको होइन, परिणाम दिने शासनको यात्रा हो।

बालेनको उदय परम्परागत राजनीतिभन्दा फरक पृष्ठभूमिबाट भएको हो। रवि लामिछानेको राजनीतिक नेतृत्व र बालेनको स्वतन्त्र छवि—यी दुई धारको संगमले सरकार बनेको छ। तर यहीँ प्रश्न उठ्छ—के यी दुई शक्तिहरूबीच सन्तुलन कायम रहला? एउटै उद्देश्यमा केन्द्रित रहे भने यो संयोजन शक्ति बन्न सक्छ, अन्यथा द्वन्द्वको कारण पनि बन्न सक्छ। जनताको अपेक्षा स्पष्ट छ—व्यक्तिगत अहंकार होइन, सामूहिक उत्तरदायित्व।

बहुमतले सरकार बनाउन सजिलो बनाउँछ, तर शासन गर्न सजिलो बनाउँदैन। नेपालको इतिहास साक्षी छ—स्थायित्व नपाएका सरकारहरूले विकासको गति सम्हाल्न सकेनन्। यसपटक जनताले दिएको दुईतिहाइ नजिकको समर्थन स्थायित्वको अवसर हो। तर स्थायित्व आफैंमा उपलब्धि होइन; त्यो त केवल काम गर्ने समय हो।

आजको सबैभन्दा ठूलो चुनौती राजनीतिक संस्कारको रूपान्तरण हो। राजनीति सेवा होइन, साधन बन्दै गएको छ। हुकुम र हैकमको मनोवृत्तिले राज्य संयन्त्र कमजोर बनाएको छ। जनताले प्रतिनिधि छानेका हुन्—शासक होइन। त्यसैले सत्ता प्रयोगको मूल उद्देश्य अधिकार बाँड्ने, सेवा दिने र विश्वास निर्माण गर्ने हुनुपर्छ।

नयाँ सरकारका सामु आर्थिक अनुशासन अर्को महत्वपूर्ण प्रश्न हो। अनावश्यक खर्च, भड्किलो संरचना, नामका लागि खोलिएका आयोग र प्रतिष्ठानहरूले राज्यको स्रोत नष्ट गरिरहेका छन्। यस्ता संरचना खारेज गर्दै उत्पादनमुखी क्षेत्रमा लगानी बढाउनुपर्ने समय आएको छ। कृषि, ऊर्जा, उद्योग र प्रविधिमा केन्द्रित नीति बिना समृद्धिको नारा खोक्रो बन्नेछ।

ऊर्जा संकट, इन्धन निर्भरता र आयातमुखी अर्थतन्त्र नेपालको दीर्घकालीन समस्या हुन्। यसको समाधानका लागि स्वदेशी स्रोतको अधिकतम उपयोग अपरिहार्य छ। जलविद्युत्, खनिज, कृषि उत्पादन—यी क्षेत्रमा स्पष्ट नीतिगत हस्तक्षेप बिना परिवर्तन सम्भव छैन। जनताले भाषण होइन, परिणाम खोजेका छन्।

राजनीतिमा प्रवेश गर्नेहरूको मनोवृत्ति पनि समीक्षा गर्नुपर्ने बेला आएको छ। पद, प्रतिष्ठा र प्रभावका लागि राजनीतिमा आउने प्रवृत्तिले मूल्य–मान्यतामा ह्रास ल्याएको छ। राजनीति वास्तवमा त्याग, अनुशासन र दीर्घदृष्टिको क्षेत्र हो। यसलाई सहज उपलब्धिको साधन ठान्ने प्रवृत्ति खतरनाक छ।

अन्ततः, सरकार कुनै दलको मात्र हुँदैन—यो सम्पूर्ण राष्ट्रको साझा संस्था हो। बाटो दलगत हुन सक्छ, तर गन्तव्य राष्ट्रिय हुनुपर्छ। बालेन नेतृत्वको सरकारले अब ‘नेपालसम्मत’ मार्ग रोज्नुपर्छ—जहाँ निर्णयहरू राष्ट्रिय हितमा आधारित हुन्छन्, न कि दलगत स्वार्थमा।

जनताले दिएको जनादेश करार जस्तै हो—विश्वासको करार। त्यसलाई कार्यान्वयन गर्नु नै सरकारको पहिलो र अन्तिम कर्तव्य हो। यदि यो करार पूरा भयो भने नयाँ राजनीतिक संस्कारको सुरुवात हुनेछ; नभए, पुरानै निराशाको पुनरावृत्ति हुनेछ।

सत्ता प्राप्ति सहज हुन सक्छ, तर सुशासनको यात्रा सधैं कठिन हुन्छ। यही कठिन यात्रामा सफल हुनु नै बालेन सरकारको वास्तविक अग्निपरीक्षा हो।